Dokter Sjors Online

Dag lieve lezers en lezeressen.
Vandaag gaan we het hebben over onderzoek van het evenwichtsorgaan.
Om dat te begrijpen moet ik eerst wat vertellen over het menselijk evenwicht. Het evenwichtssysteem is een reflexmatig systeem dat ervoor zorgt dat we weten waar ons hoofd zich in de ruimte bevindt en hoe het beweegt. Het echte evenwichtsorgaan bevindt zich in de oren, maar het wordt geholpen door onze ogen, door allerlei bewegingssensoren in spieren en door het hele lichaam en zelfs door ons gehoor. Een van de belangrijkste taken (zo niet dé belangrijkste taak) van het evenwichtssysteem is ervoor te zorgen dat onze ogen zich kunnen blijven focussen tijdens verandering van positie. Dit zorgt ervoor dat we tijdens bewegingen toch dingen kunnen blijven zien. Dat is wel zo makkelijk als je borden langs de weg wilt lezen als je autorijdt of als je tijdens lopen gezichten wilt herkennen bijvoorbeeld.
Voor degenen die altijd dachten dat de ogen en hersenen dit zelf wel op konden vangen, probeer eens het volgende: kijk naar je vinger en focus, beweeg nu je vinger snel van naar links en naar rechts heen en weer. Je zult merken dat je je vinger niet scherp blijft zien. Je ogen kunnen niet snel genoeg reageren op de beweging. Houdt nu wederom je vinger voor je, houd hem stil en beweeg je hoofd van links naar rechts(nee-schudden), je evenwichtsorgaan bemerkt de beweging en stuurt je ogen aan zodat je vinger scherp blijft.

Goed, verder over het evenwichtssysteem. Het evenwichtsorgaan bestaat uit twee delen. De halfcirkelvormige kanalen en de statolietorganen. Aan elke kant heb je drie halfcirkelvormige kanalen die elk in een andere richting draaibewegingen kunnen waarnemen. De statolietorganen (utriculus en sacculus) nemen rechtlijnige bewegingen waar en veranderingen van het hoofd ten opzichte van de zwaartekracht(kantelingen van het hoofd)

Intermezzo: de statolietorganen kunnen geen onderscheid maken tussen kantelingen en rechtlijnige bewegingen, daarbij hebben ze hulp nodig van andere systemen, met name het visuele systeem. Hiervan wordt gebruik gemaakt bij simulatoren in pretparken en op kermissen. Door mensen iets achterover te kantelen kun je ze laten denken dat ze een versnelling naar voren doormaken. Minder grappig is dat er vliegdekschippiloten zijn verongelukt doordat hun hersenen bij het opstijgen dachten dat ze omhoog gingen(achterover kantelen) in plaats van heel snel vooruit, resultaat was dat de piloten dit wilde corrigeren en daardoor rechtstreeks het water ingingen.

De bewegingen die het evenwichtsorgaan waarneemt worden naar de hersenen gestuurd en vandaar gaat er heel snel een signaal naar de spieren van de ogen om de ogen te goede kant in te laten kijken.

Aan allebei de kanten heb je een evenwichtsorgaan dat alle bewegingen waarneemt. In theorie zorgt dit ervoor dat als er een kant uitvalt, de andere kant de taken van de uitgevallen kant overneemt en alles in zijn eentje regelt. Dit gebeurt vaak ook, maar het resultaat is niet helemaal optimaal. In extreme situaties kun je vaak nog merken dat reacties iets langzamer zijn

Ziekte van Ménière
De ziekte van Ménière is een ziekte waarbij aanvallen van duizeligheid bestaan met daarbij misselijkheid en vaak ook braken. Tijdens een aanval hebben mensen ook vaak last van gehoorsverlies en oorsuizen, vaak aan één kant. Zo’n aanval kan enkele uren en heel soms dagen duren. De oorzaak is niet helemaal bekend, maar duidelijk is dat het door een foutje in het evenwichtsorgaan komt. Over het algemeen eenzijdig. De oplossing is dus simpel: schakel het evenwichtsorgaan aan een kant uit(mensen zijn dan ongeveer twee weken duizelig omdat de andere kant over moet nemen, daarna hebben ze over het algemeen geen klachten meer). Dit gebeurt door gentamicine in het oor te spuiten, dit tast de haarcellen(sensoren) van het evenwichtsorgaan aan zodat ze niet meer goed werken.


Onderzoek(eindelijk)
Het onderzoek waar ik mee bezig ben gaat over de overname van taken van een evenwichtsorgaan na behandeling met gentamicine. Dit is al goed bestuurd voor de taken van de halfcirkelvormige kanalen(draaibewegingen), maar minder goed voor de rechtlijnige bewegingen.
Wat we doen is het bestuderen van oogbewegingen bij bewegen van het hoofd naar links en naar rechts. Om die oogbewegingen goed te kunnen waarnemen worden speciale contactlenzen gebruikt, met daarin draadjes die zijn aangesloten op een computer.
De proefpersoon wordt in een stoel in een magnetisch veld gezet en als de ogen bewegen worden deze bewegingen waargenomen.(Ik ben een hoop natuurkunde alweer vergeten, maar het heeft te maken met de wet van Farraday en de verandering van lijnen door een spoel in een magnetisch veld, zodat een elektrisch signaal wordt opgewekt). Door ook een sensor op iemands hoofd te bevestigen kunnen de bewegingen van de ogen worden vergeleken met de bewegingen van het hoofd.

De proefpersoon moet gewoon naar een lampje op de muur blijven kijken terwijl zijn hoofd bewogen wordt. Vroeger werden deze hoofdbewegingen gegenereerd door de hele stoel op een rails heen en weer te laten bewegen door een elektromotor. Nadelen zijn dat dit een hoop energie kost, dat iemand helemaal vastgebonden moet worden aan de stoel en dat metingen beïnvloedt worden door bewegingen van het lichaam en het massa=traag principe. En hoewel het natuurlijk cool is om iemand op een stoel op een rails heen en weer te laten rijden hebben ze hier nu een nieuwe methode bedacht. Het hoofd word nu heen en weer bewogen terwijl het lichaam stil zit. Het hoofd zit vastgeklemd tussen twee panelen aan de zijkant, twee staven aan de achterkant en een bijtblok aan de voorkant. Dit allemaal om te zorgen dat het hoofd alleen van links naar rechts beweegt, geen andere kant op gaat en niet draait.

Proefpersoon blijft gewoon naar lampje kijken, oogbewegingen worden opgenomen en later geanalyseerd. Spannend hè.

Er zijn duidelijk aanwijzingen dat het uitvallen van één kant niet helemaal opgevangen wordt door de andere kant; vooral de oogbewegingen bij bewegingen van het hoofd naar de aangedane kant toe lijken langzamer te zijn. (alleen merkbaar bij hele snelle bewegingen)
Er zijn ook aanwijzingen dat bij behandeling met gentamicine er geen complete uitval is. En uiteraard is het leuk om door onderzoek te weten te komen hoe de hersenen en het evenwichtsorgaan precies werken en via welke weg de signalen van de oren naar de ogen gaan, maar dit onderzoek kan ook helpen bij behandeling. Door uit te vinden wat voor functie overblijft en hoe compensatiemechanismen werken kunnen mensen geholpen worden met trainen van de hersenen zodat ze zo snel mogelijk en maximaal functie van het evenwicht terugkrijgen en ze zo min mogelijk beperkingen over houden.

Nou lieve lezers en lezeressen, ik hoop dat jullie de les van vandaag nuttig hebben gevonden. Of gewoon leuk. En dat het een beetje duidelijk is.
Vragen en/of opmerkingen kunnen als bericht geplaatst worden of per mail gestuurd worden.